Jos dus ii leat ruovttugielda Suomas, almmolaš dearvvašvuohtafuolahus sáhttá muhtin diliin bearrat dikšungoluidat Áel:s, muhto loahpa loahpas fuolahat ieš iežat dikšungoluin.

Bálvalusaid buvttadeami dagahan golut leat mihá stuoribut go du máksin áššehasmáksu.

Ruovttugieldalačča áššehasmáksu

Jos du ruovttugielda lea Suomas, de dus lea vuoigatvuohta geavahit buot almmolaš dearvvašvuohtafuolahusa bálvalusaid. Áššehasmáksu, mii berrojuvvo dikšumis, lea buot gieldalaččaide seamma fuolakeahttá das, man riikka riikkavuložis lea gažaldat dehe man riikkas olmmoš lea boahtán Supmii.

Oaččut áššehasmávssus dábálaččat rehkega maŋálgihtii iežat ruovttučujuhussii. Molssaevttolaččat sáhtát oažžut rehkega áššehasmávssus juo dikšunbáikkistat. Muhtin almmolaš dearvvašvuohtafuolahusa doaibmaovttadagas sáhtát máksit áššehasmávssu njuolga ruhtan gihtii dehe báŋkogoarttain.

Dearvvašvuohtafuolahusa áššehasmávssuin lea eanasin fásta haddi. Almmolaš dearvvašvuohtafuolahusa áššehasmáksu ii molsašutta dan mielde, mii lea leamaš du geavahan dearvvašvuohtafuolahusa bálvalus dehe du oažžun dikšuma buvttadangollu.

Almmolaš dearvvašvuohtafuolahus sáhttá sáddet rehkega várrejuvvon, muhto geavakeahttá báhcán vuostáváldináiggis.

Nuvttá almmolaš dearvvašvuohtabálvalusat

Láhkaásaheamis lea maid mearriduvvon nuvttá almmolaš dearvvašvuohtafuolahusa bálvalusain, maid geavaheamis ii berrojuvvo áššehasmáksu.

Áššehasmáksu ii berrojuvvo čuovvovaš vuođđodearvvašvuohtafuolahusa bálvalusain

  • dearvvašvuohtadárkkisteapmi ja dearvvašvuohtaneavvun
  • prevenšuvdnaneavvun ja eará bálvalusat, mat ovddidit seksuála- ja lassánandearvvašvuođa
  • sillemat
  • etniid- ja mánáidrávvehatfitnamat
  • skuvla- ja stuđerendearvvašvuohtafuolahus
  • boahkuheamit, mat gullet riikkaviidosaš boahkuhanprográmmii
  • laboratoria- ja röntgendutkamat, maidda lea addojuvvon sáddenbábir almmolaš dearvvašvuohtafuolahusas
  • mearrajohttiid dearvvašvuohtafuolahus, mii ordnejuvvo Haminas, Helssegis, Giemas, Kotkas, Oulus, Pietarsaaris, Poris, Raumas, Savonlinnas, Turkus ja Vaasas
  • buohccedikšunbálvalusat, mat addojuvvojit vuođđodearvvašvuohtafuolahusas, ja mat leat:
    • buozalmasaid dutkan, dálkkasdieđalaš dehe bátnedálkkasdieđalaš dávdameroštallan, dikšun, dikšundárbašat, mat dárbbašuvvojit guhkesáigásaš buozalmasa dikšumii dikšunplána mielde sihke dárbbašlaš dálkkasdieđalaš veajuiduhttin
    • buozalmasaid eastadeapmi, buorideapmi ja gillámušaid litnudeapmi
    • bagadallan, mainna duvdojuvvo buohcci dikšumii čatnaseapmi ja iešdikšun
    • earenoamáš doarjaga, dutkama ja dikšuma dárbbašeaddji buohcci dearvvašvuohtabuncaraggáid áraidentifiseren, dikšun ja joatkkadikšumii oahpisteapmi.
  • mielladearvvašvuohtabargu
    • dearvvašvuohtabálvalusaid bálvalusaid sisdoalli bagadallan ja neavvun, mii laktása mielladearvvašvuođa suodjaleaddji ja dan várá vuollái biddji dagaldagaide sihke dárbbašlaš ovttahatolbmo ja bearraša psykososiála doarjja
    • oktagasa ja servoša psykososiála doarjaga oktiiheiveheapmi fáhkka sakka guoskkaheaddji diliin
    • mielladearvvašvuohtabálvalusat, maiguin dárkkuhuvvojit mielladearvvašvuođa heađuštusaid dutkan, dikšun ja dálkkodanveajuiduhttin.
  • dálkkodanveajuiduhttin, masa gullá
    • veajuiduhttinneavvun ja –bagadallan
    • doaibma- ja bargonávcca sihke veajuiduhttindárbbu árvvoštallan
    • veajuiduhttindutkan
    • terapiijat, maid ulbmilin lea buoridit doaibmanávcca ja doalahit dan sihke eará doaibmabijut, mat ovddidit veajuiduvvama
    • veahkkegaskaoamit sihke daid stellen, ođasteapmi ja fuolaheapmi
    • vuogáiduvvanhárjeheapmi
    • veajuiduhttinráiddut, mat ollašuhttojuvvojit lágádus- ja rabasdikšumis.
  • vuosttašdikšun, man ordnema ovddasvástádus lea buohccedikšunbiirres, earret dasa gullevaš buohccefievrrideapmi
  • psykiátralaš rabasdikšuma doaibmaovttadagas addojuvvon dikšun
  • dikšun, mii addojuvvo vuoiŋŋahatgáldnabuohccái ja dan bajásdoallu sihke fievrrideamit, mat dasa laktásit
  • njoammudávdalága miel
    • boahkuheamit
    • oktasaš dearvvašvuhtii várálaš njoammudávdda dutkan
    • dikšun ja dikšumii merrojuvvon dálkasat
    • buohccán dehe buohccin vávjojuvvon olbmo sirren
    • HIV-infekšuvnna, goikkona ja anašeamis njoammu klamydiainfekšuvnna dutkan ja dikšun
    • ilmmuhanvuloš njoammudávdii buohccán olbmo dikšumii merron dálkasat.
  • olbmo eallaga, gođđosiid dehe seallaid ealli luobaheaddji dutkan ja dikšun
  • vuollái 18-jahkásaš olbmui
    • bátnedikšun
    • buohccedikšun ja bajásdoallu dan oasis go dikšunbeaivvit kaleanddarjagis leat čoggon badjel čieža
    • dálkkodanveajuiduhttin ja hyposensibilisašuvdna-, hupman- ja jietnaheađuštus-, suonjardan- ja sytostahttadikšun sihke eará danveardásaš dikšun, mii addojuvvo ráidun
    • bistevaš dialysadikšun.
  • sisačálihuvvon buohcci fievrrideapmi dearvvašvuohtaguovddážis dehe buohcceviesus nuppi dikšunlágádussii dehe ruovttudikšumii, go fievrrideapmi dahkkojuvvo doaktára mearran buohccefievrruin
  • ávdnasat, mat gullet dikšumii sihke guhkesáigge buozalmassii dárkkuhuvvon dikšundárbašat.

Almmolaš dearvvašvuohtafuolahusa áššehasmávssuin lea máksindáhkki

Almmolaš dearvvašvuohtafuolahusa áššehasmávssuide lea mearriduvvon máksindáhkki. Máksindáhki badjelmannama maŋŋel oaččut bálvalusaid, mat gullet máksindáhkkái, dábálaččat nuvttá nohkavaš kaleanddarjagi lohppii. Jos don leat kaleanddarjagi áigge máksán dáin bálvalusain máksindáhki badjelmannan meari, de dus lea vuoigatvuohta oažžut liiggi máksojuvvon mávssuid ruovttoluotta.

Máksindáhki euromearri dárkkistuvvo juohke nuppi jagi.

Máksindáhkkái eai lohkkojuvvo mielde mávssut

  • bátnedikšumis
  •  buohccefievrrideamis
  •  doaktárduođaštusain
  • priváhtadoaktára sáddenbáhpiriin dahkkojuvvon laboratoria- ja govvandahkandutkamiin.

Don galggat ieš čuovvut áššehasmávssuidat meari kaleanddarjagi. Jos áššehasmávssuidat mearri manná máksindáhki badjel, oaččut das duođaštusa gieldda dehe gieldaovttastumi ovttadagas, mii addá máksindáhki ollái gullevaš dearvvašvuohtabálvalusaid.

Rehkega bearranvuloš haddi lea eanemusat bálvalusa buvttadeamis šaddan duođalaš gollu. Bálvalusaid haddái ii sáhte lasihit govččuid.

Jos dearvvašvuohtafuolahusa ámmátolmmoš geahččá, ahte dikšuma addin gáibida dulkoma ordnema, de dat ordnejuvvo dábálaččat dikšunaddi beales. Dulkomis šaddan golut leat maid dikšungoluid oassi ja sáhttá berrojuvvot rehkegiin bálvalusa buvttadusgoluid oassin iežat ruovtugielddas dehe eará dikšungoluidat gokči bealis.