Vejolašvuohta ovdalobi geavaheapmái lea buorre čielggaduvvot ovddalgihtii vejolaš dikšunaddis. Dábálaččat ovdalohpi sáhttá geavahuvvot EU- ja Eeg-riikka ja Šveicca báikkálaš almmolaš dearvvašvuohtafuolahusas.

Ovdalohpi lea báberskovvi, man dovddaldat lea E 112 dehe S2. Skovvi lea jorgaluvvon buot EU-riikkaid virggálaš gielaide ja dan deavdá lobi mieđiheaddji eiseváldi.

Ovdalobi mieđiheapmi dehe hilgun

Ovdalobi mieđiheami kritearain dehe vejolašvuođas guođđit ovdalobi mieđitkeahttá lea mearriduvvon EU-láhkaásaheamis. Go mearriduvvo ovdalobis, de váldojuvvo vuhtii álohii ohcci dearvvašvuohtadilli ja buozalmasa jáhkehahtti ovdáneapmi.

Áel ferte mieđihit ovdalobi, jos čuovvovaš eavttut ollašuvvet

  • du dikšundárbu lea dálkkasdieđalaččat ákkastallon
  • dus livččii Suomas vuoigatvuohta almmolaš dearvvašvuohtafuolahusas namuhuvvon dikšumii
  • almmolaš dearvvašvuohtafuolahus ii sáhte ordnet dutnje dikšuma dálkkasdieđalaččat ákkastallojuvvon áiggi siste.

Ovdalohpi sáhttá hilgojuvvot, jos dikšun ii ordnejuvvoše dehe addojuvvoše almmolaš dearvvašvuohtafuolahusas dehe jos almmolaš dearvvašvuohtafuolahus sáhttá ordnet dehe addit dikšuma dehe danveardásaš dikšuma Suomas dálkkasdieđalaččat ákkastallojuvvon áiggi siste.

Jos dutnje lea mieđihuvvon ovdalohpi dikšuma várás, mii addojuvvo nuppi EU- dehe Eeg-riikkas dehe Šveiccas, de mávssát dikšumis seamma áššehasmávssu go jearaldatvuloš riikkas orru. Jos dikšunaddi ii leat čuozáhatriikka báikkálaš  almmolaš dearvvašvuohtafuolahusa oassi, dat ii dábálaččat sáhte dohkkehit ovdalobi.

Ovdalobi ohcan

Ovdalohpi ohccojuvvo álohii orrunriikka eiseválddis. Mearrádusa ohcamuššii addá riika, man ovddasvástádussan leat buohccedikšumat golut.

  • Jos orut Suomas, de sáhtát ohcat ovdalobi Áel:s skoviin  SV 129.
  • Lavtte ohcamuššii doaktárcealkámuša B dehe eará danveardásaš dearvvašvuohtafuolahusa ámmátolbmo addin áššegirjji, dego kopiija dikšunmuitalusas dehe friddjahápmásaš cealkámuša, mii guoská du dearvvašvuođa dili.
  • Čielggat ovddalgihtii, dohkkehago dikšunaddi ovdalobi (skovi S2).

Ovdalohpeohcamuša gieđahallanáigi Áel:s lea sulaid 3 – 6 vahku. Jos lohpeohcamuš boahtá Áel:ii almmolaš dearvvašvuohtafuolahusas ja dasa lea laktojuvvon ovddabealde namuhuvvon cealkámuš, ohcamuša gieđahallanáigi lea sulaid guokte vahku.

Sáhtát ohcat ovdalobi maid maŋálgihtii Áel:s skoviin SV 129, jos leat ožžon dikšuma nuppi EU- dehe Eeg-riikkas dehe Šveiccas. Áel gieđahallá máhccevaččat du guođđin ovdalohpeohcamuša seamma ládje, go livččet dahkan ohcamuša ovdal dikšuma oažžuma. Jos lohpi mieđihuvvo, Áel sáhttá buhttet dikšumisttát ollašuvvan goluid dan meari muddui, maid danveardásaš dikšun livččii máksán ruovttugielddat almmolaš dearvvašvuohtafuolahusas. Golut gokčojuvvojit seamma ládje maid dalle, jos ovdalobis fuolakeahttá šattat ieš máksit dikšuma duođalaš goluid.

Mearrádus ovdalobis

Áel sihtá mearrádusa várás ovdalohpeohcamušas álohii cealkámuša dikšumisttát almmolaš dearvvašvuohtafuolahusas, man ovddasvástádussan du dikšun lea dehege dábálaččat ruovttugielddat buohccedikšunbiirres. Almmolaš dearvvašvuohtafuolahus váldá cealkámušas beali lobi mieđihaneavttuid ollašuvvamii.

Jos dus ii leat ruovttugielda Suomas, Áel sihte cealkámuša Helssega ja Uusimaa buohccedikšunbiirres.

Buohccedikšunbiire árvvoštallá ovdalobi mieđiheami dáhpáhusguovdasaččat dálkkasdieđalaš ákkaid mielde. Árvvoštallan dahkkojuvvo buohcce- ja ohcamušáššegirjjiidat vuođul. Árvvoštallamis váldojuvvojit fuomášupmái ovdamearkka dihte dikšuma dárbu, dikšuma dálkkasdieđalaš ákkat ja dikšuma ordnenvejolašvuođat Suomas.

Buohccedikšunbiirres lea 21 jándora áigi addit cealkámuša Áel:ii. Buohccedikšunbiirre cealkámuš geatnegahttá Áel:a, mii addá ohcamuššii miehtemielalaš dehe biehtadahkes mearrádusa cealkámuša vuođul.

Áel mieđiha ovdalobi, jos buohccedikšunbiire ii atte cealkámuša Áel:ii mearreáiggis ovdal ášši gieđahallama.

Doavttir, mii doaibmá priváhta dearvvašvuohtafuolahusas, ii sáhte addit cealkámuša ovdalobis, man vuođul Áel attášii mearrádusa. Áel:a mearrádus vuođđuduvvá álohii buohccedikšunbiirre dehe eará dearvvašvuođa organisašuvnna cealkámuššii. Sáhtát goitge doaimmahit ohcamušat čuovusin priváhta dearvvašvuohtafuolahusa doaktára dehe eará dearvvašvuohtafuolahusa ámmátolbmo cealkámuša.

Áel:a ovdalohpemearrádusas sáhttá váidalit hálddahusriektái. Hálddahusrievtti mearrádusas sáhttá váidalit ain alimus hálddahusriektái, jos alimus hálddahusriekti mieđiha váidalanlobi.

Jos leat ožžon ovdalobi Áel:s

Oaččut Áel:s reiveboasttas iežat ohcamuššii miehtemielalaš mearrádusa, man čuovusin Áel sádde ovdalobi (skovvi S2). Ovdalohpi sáddejuvvo du ruovttučujuhussii dehe iežat Áel:ii sierra nannen boastačujuhussii.

Ovdalohpi lea suoma- dehe ruoŧagiel báberskovvi. Áel:a mieđihan ovdalobi dovddaldat lea S2, ja dat lea oidnosis skovi olgeš badjeravddas. Ovdalohpi sáhttá leat maid skovvi, man dovddaldahkan lea E 112.

Áel lea deavdán ovdalobi dárbbašlaš dieđuid suoma-, ruoŧa- dehe eŋgelasgillii. Ovdalohpái girjejuvvojit dikšunaddi ja dikšunáiggi dieđut.

  • Jos du dárkilis dikšunáigi ii leat dieđus, Áel sáhttá mieđihit ovdalobi eanemusat boahttevaš 12 mánu áigái.
  • Jos oassi du dikšumis lea juo ollašuvvan, ovdalohpi sáhttá mieđihuvvot eanemusat guđa mánu máhccevaš áigái.

Doalvvo ovdalobi fárustat dikšunaddái. Dikšun addojuvvo álohii dikšuma addin riikka láhkaásaheami ja dikšungeavadiid mielde.

Jos dárbbašat mátkái mieđušteaddji, de fuolahat maid mieđušteaddji mátkeordnedemiin. Jos mieđušteaddji lea leamaš mátkái vealtameahttun, de maid mieđušteaddji mátkkiid ja idjademiid goasttádusaide sáhttá oažžut buhtadusa Áel:s maŋálgihtii. Mieđušteaddji vealtameahttunvuođas galgá leat máinnašupmi cealkámušas, mii guoská almmolaš dearvvašvuohtafuolahusa ovdalobi.

Jos ovdalohpi mieđihuvvo vuolleahkásaš mánnái, lea mieđušteaddji álohii vealtameahttun. Dalle Áel buhtte mieđušteaddji mátkkiid ja orodeami goluid almmá sierra čilgehusaid haga.

Golut ja buhtadusat

Mávssát dikšumis seamma áššehasmávssu go báikkálaš buohcci danveardásaš dilis.

Jos dikšunaddi ii leat báikkálaš almmolaš dearvvašvuohtafuolahus, dat ii dábálaččat sáhte geavahit ovdalobi. Dákkár dilis sáhtát šaddat máksit ieš dikšuma duođalaš buhtadusaid ja sáhtát ohcat maŋálgihtii buhtadusaid Áel:s skoviin SV 128.

Ovdalobi mielde du dikšuma duođalaš golut berrojuvvojit maŋálgihtii rehkegiin Áel:s. Áel bearrá goluid fas buohccedikšunbiirres, mii attii cealkámuša du ohcamuššii.

Fuolahat ieš mátke- ja eará ordnedemiin sihke dain ollašuvvan goluin, mat laktásit dikšumii. Oaččut Áel:s buhtadusaid maiddái mátkkiid, dálkasiid, mieđušteaddji ja orodeami goluide. Sáhtát ohcat goluide buhtadusaid Áel:s skoviin  SV 128 maŋálgihtii guđa mánu siste mávssuin.